§2.3 Sociale cohesie

Media hebben vooral aandacht voor opvallende zaken en daarom zijn er veel negatieve in plaats van positieve berichten. De ene keer lees je over groepen jongeren die zich op straat of in de studentenvereniging misdragen, de andere keer over werknemers die op hardhandige wijze duidelijk maken het niet eens te zijn met hun werkgever. Maar nog vaker gaat het over strijdende groepen die elkaar bevechten in een oorlog. We zien dat mensen niet altijd in vrede met elkaar leven.

Laten we het omdraaien en ons juist afvragen wat de samenleving bijeenhoudt. Dat is typisch een vraag voor sociologen. Die hebben daar verschillende antwoorden op gegeven. Ze noemen:

  • gedeelde waarden en normen
  • wederzijdse afhankelijkheid
  • dwang.

Het eerste sociologische antwoord heeft te maken met gedeelde waarden en normen die kunnen zorgen voor saamhorigheidsbesef. Die waarden en normen hebben vorm gekregen bij het inrichten van de samenleving en door socialisatie en acculturatie worden die overgedragen op nieuwkomers. Zo is gelijkheid een belangrijke waarde in Nederland. De bijpassende norm ‘mensen gelijk behandelen’ is in de Grondwet opgenomen en aan nieuwkomers (kinderen en immigranten) wordt geleerd dat dat hoort bij de Nederlandse manier van samenleven. Als mensen zulke belangrijke waarden en normen met elkaar delen, heeft dat een positief effect op het ‘bijeenhouden van de samenleving’.

Wetboek van Strafrecht

Het tweede antwoord, wederzijdse afhankelijkheid, heeft te maken met eigenbelang en dat lijkt verrassend: hoe kan het nastreven van eigenbelang nu zorgen voor binding tussen mensen? Volgens sommige  sociologen heeft het volgen van eigenbelang echter vooral te maken met wederzijdse afhankelijkheid.  Mensen zijn verbonden met elkaar en van elkaar afhankelijk (zie §2.1) en mensen hebben elkaar dus nodig  om hun eigen doelen te bereiken, ook al zouden die in eerste instantie egoïstisch zijn. Als iemand rijk wil  worden (eigenbelang) heeft hij anderen nodig. Deze vorm van samenwerking en binding wordt  ‘welbegrepen eigenbelang’ genoemd. En ook spelen gevoelens van solidariteit een rol bij wederzijdse afhankelijkheid. Er zijn veel voorbeelden van mensen die anderen die in nood zijn te hulp schieten. In het zuiden van Europa zijn bijvoorbeeld veel vrijwilligers bezig om vluchtelingen te helpen. Mensen hebben  altijd anderen nodig.

Ook door dwang kunnen mensen zich binden met elkaar. Een overheid of machthebber kan bijvoorbeeld  zijn militaire of politieke macht gebruiken om mensen ertoe te dwingen zich op een bepaalde manier te  gedragen. Zo zijn er machthebbers die verkiezingen winnen omdat ze tegenstanders vooraf monddood  maken. Ze verplichten de bevolking op die manier bijna om op hen te stemmen. Deze opgelegde vorm van  binding wordt over het algemeen niet als heel stabiel beschouwd. Maar ook in democratische  samenlevingen dwingt de overheid mensen om solidair te zijn. Als ze belastingen oplegt, doet ze dat ook  om voorzieningen waar veel anderen van profiteren, mogelijk te maken. Die vorm van dwang vinden we  vanzelfsprekend, zwakke mensen moeten geholpen worden.

Een voorbeeld van geweldsmonopolie en belastingmonopolie. Zoek de overeenkomsten en verschillen.

 

Sociale cohesie
het aantal en de kwaliteit van de bindingen die mensen in een ruimer sociaal kader met elkaar hebben, het gevoel een groep te zijn, lid te zijn van een gemeenschap, verantwoordelijkheid voelen voor elkaars welzijn en een beroep op anderen kunnen doen.

 

Sociale cohesie als bindmiddel
Bij de vraag wat een samenleving bijeenhoudt, speelt het begrip sociale cohesie een belangrijke rol. Sociale cohesie wordt als een soort bindmiddel, een soort lijm van de samenleving gezien. Het houdt in dat mensen zich met elkaar verbonden voelen en een groep vormen. Er is sociale cohesie als mensen erbij willen, kunnen en mogen zijn. Mensen voelen dat ze erbij horen en willen ook dat het goed gaat met anderen uit de groep. Dat kan in een informele groep zijn waar iedereen elkaar kent, zoals een buurt
waarbij de norm geldt dat boodschappen gedaan worden voor zieke buurtleden. Maar ook in een groep waarbij niet iedereen elkaar kent, komt sociale cohesie voor. Denk aan belasting betalen voor anderen in Nederland die werkloos zijn geraakt. Het samen wonen in Nederland zorgt er dan voor dat mensen een  groep zijn; voor iemand die werkloos is en in de Verenigde Staten woont, betalen Nederlanders geen belasting.

Natuurlijk voelen mensen met dezelfde afkomst of mensen met hetzelfde geloof zich sterk verbonden met elkaar. De sociale cohesie in kleine dorpen op het platteland is ook vaak groot, omdat de bewoners elkaar nodig hebben om hun gemeenschap in stand te houden.

 

Negatieve kanten van sociale cohesie
Maar er is ook een negatieve kant. Soms sluit zo’n hechte gemeenschap anderen uit, die mogen er niet bij horen omdat ze ‘anders’ zijn. Het gevolg kan zijn dat er juist conflicten kunnen ontstaan. Dat hebben we gezien bij groepen van verschillende etnische afkomst, zoals in Culemborg waar groepen Marokkanen en Molukkers regelmatig tegenover elkaar kwamen te staan. Of in de Verenigde Staten waar zwarte burgers zich gediscrimineerd voelen door de politie. Nadat – in de zomer van 2016 – twee zwarte mannen door politieagenten waren doodgeschoten, werd er gedemonstreerd tegen het toenemende geweld. Bij die demonstratie schoot in Dallas een man vijf politieagenten dood. De sociale cohesie tussen groepen kan bij
conflicten zwakker worden, maar de cohesie binnen de eigen groep kan er juist sterker door worden.

Soms richten mensen zich niet op hun eigen regio of woonplaats, maar op de grote samenleving. Sommige Nederlanders willen niet met een accent spreken of een dialect gebruiken, maar alleen in Standaardnederlands praten. Als mensen in een samenleving zich niet sterk met hun eigen groep verbonden voelen, kan dat er juist voor zorgen dat de cohesie in de hele samenleving versterkt wordt. Terwijl er in de jaren ’60, ’70 en ’80 van de twintigste eeuw specifieke jongerenculturen waren, voelen
veel jongeren zich tegenwoordig meer verbonden met de Nederlandse cultuur dan met een specifieke subcultuur. De cohesie kan op het niveau van een land soms sterker zijn dan op het niveau van groepen.

 

Tot slot
Een samenleving kan om verschillende redenen samenhang blijven vertonen. Door verschillende wetenschappers worden de volgende punten genoemd: als er op grote schaal gedeelde waarden en normen zijn, door de wederzijdse afhankelijkheid van mensen en door dwang van de overheid. Sociale cohesie geeft weer hoe sterk de binding tussen mensen is op verschillende niveaus. Soms is de binding met een land sterker dan met een groep. Soms is dat andersom. Als er spanningen zijn tussen verschillende groepen, neemt de sociale cohesie tussen de groepen af, maar binnen de groepen toe. Bij sociale cohesie kijken we of grote groepen niet willen, kunnen of mogen meedoen.

Ook hier komen in de digitale methode diverse gevarieerde opdrachten. Allereerst opdrachten over de leertekst, daarna opdrachten om begrippen en kernconcepten te leren kennen en begrijpen. En verder bronnen met vragen. Tot slot extra interactieve opdrachten, zoals hieronder...

Opdracht 2.3A

U heeft nu enkele voorbeelden gezien van de digitale methode Seneca. Het is onze droom en wens om de teksten zoveel mogelijk te vervangen door korte instructievideo's en eenvoudige teksten, tabellen of schema's. Ook streven we naar gepersonaliseerde leerroutes en onze droom is zelfs een lange game om leerlingen de lesstof op speelse wijze diepgaand te laten verwerken. 

Dit is allemaal mogelijk als genoeg scholen mee doen. Dan is de digitale methode niet alleen een interactieve versie van de methode in boeken, maar biedt een nog grotere didactische meerwaarde die uw begeleiding als docent effectiever maakt. Doet u mee?

Als u een voorbeeld wilt ervaren van leerlingen, vraag dan een login code aan. Mail met m.veldman@seneca.nu